Wokół Placu św. Jana w Sanoku

Zwiedzając centrum Sanoka, warto także zatrzymać się na chwilę przy placu św. Jana. Usytuowany on jest na północny – wschód od sanockiego rynku, uogólniając, pomiędzy rynkiem a zamkiem.

Uściślając, od północy plac ogranicza budynek Muzeum Historycznego i willa Zaleskich, od południa kamienica, w której mieści się obecnie Biuro Wystaw Artystycznych (BWA), od zachodu chodnik i rząd kamienic, natomiast od wschodu, stroma skarpa. Z tej części placu rozpościera się panorama na wschodnią część Gór Słonnych, oraz położone poniżej centrum, osiedle Błonie.

A teraz kilka słów o budynku Muzeum Historycznego i willi Zaleskich.

Powyżej zamku znajduje się budynek dawnego zajazdu, zbudowany w latach 1775 1799. Na przestrzeni czasu mieścił w sobie również gmach austriackiego Odwachu i aptekę. Po przebudowie i modernizacji obecnie służy jako budynek administracyjny Muzeum Historycznego. Oprócz funkcji administracyjnej, w obiekcie tym znajdują się między innymi sale wystawiennicze oraz pracownie konserwatorskie.

Muzeum Historyczne odwiedza rocznie ok. 60 tyś. turystów, co daje ten instytucji trzecie miejsce na Podkarpaciu, po muzeum w Łańcucie i sanockim skansenie.

Przy wschodniej ścianie budynku muzeum znajduje się, dobudowana do niego, w latach 1890 – 1910 r., willa mieszczańskiej rodziny Zaleskich. Pierwszym właścicielem willi był, dr Karol Zaleski, którego pamiętniki są cennym źródłem informacji o historii Sanoka i okolic. Projektantami budynku byli Władysław Beksiński oraz Wilhelm Szomek. Jeśli wierzyć miejscowym plotkom, doktor Zaleski pragnął aby jego rodowa siedziba nawiązywała architektonicznie do willi weneckich.

Budynek usytuowany jest na skarpie, co pozwala podziwiać go, zarówno od strony placu św. Jana, jak również „z dołu”, od strony osiedla Błonie lub ulicy Królowej Bony. To usytuowanie nad 40 metrową skarpą sprawiło, że willa zyskała miano „Sokolego Gniazda”.

Na prawo od głównego wejścia do willi Zaleskich, w północno – wschodnim narożu placu, znajduje się kapliczka pw. św. Jana Nepomucena, ufundowana przez Ksawerego Krasickiego około 1810 roku, jako votum za ocalenie życia podczas salwowania się ucieczką konno, stromym zboczem do Sanu, po nieudanej, ostatniej obronie zamku sanockiego przed Austriakami, w czerwcu 1809 r.

Podczas II Wojny Światowej plac ten był miejscem i „świadkiem” tragicznych wydarzeń, w postaci licznych sądów i egzekucji. Wtedy też, dokładnie w kwietniu 1941 roku, zniszczony został przez Niemców, pomnik Tadeusza Kościuszki (odsłonięty 28 września 1902 roku).

Jednym z elementów upamiętniających te tragiczne wydarzenia jest Pomnik Synom Ziemi Sanockiej Poległym i Pomordowanym za Polskę. Upamiętnia on ofiary walk II Wojny Światowej, niemieckich obozów koncentracyjnych, zbrodni katyńskiej i zbrodni UPA – pochodzących z Sanoka i ziemi sanockiej.

W mieście całkiem sporo jest także rzeźb, pomników i tablic pamiątkowych. O tym, że warto zboczyć z głównych ulic oraz utartych szlaków, niewątpliwie świadczy fakt, że jedna z takich tablic wmurowana w skałę, znajduje się na skarpie poniżej wilii Zaleskich, przy Schodach Zamkowych. Tablica ufundowana została w 1909 roku przez Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. Tekst na tablicy głosi: „Pamięci Ksawerego Krasickiego i towarzyszy, za bohaterski czyn przy ostatniej obronie zamku sanockiego w czerwcu 1809 roku. W stuletnią rocznicę Tow. Upiększ. M. Sanoka napis ten umieściło.”

Plac św. Jana, w tle Muzeum Historyczne i willa Zaleskich

Plac św. Jana, w tle widoczny pomnik

Zabawa z nietypowym filtrem w aparacie

Pomnik Synom ziemi Sanockiej ......, w tle kapliczka św. Jana i willa Zaleskich

Kapliczka św. Jana Nepomucena

Muzeum Historyczne od frontu

... od strony placu

Południowa elewacja Muzeum Historycznego i wilii Zaleskich, w tle kapliczka św. Jana

Tablica umieszczona przy wejściu do Muzeum Historycznego upamiętniająca Grzegorza z Sanoka

Willa Zaleskich od frontu

... od strony Schodów Zamkowych

... oraz wyłaniająca się zza drzew, widok od strony osiedla Błonie

Tablica umieszczona przy głównym wejściu do willi Zaleskich, upamiętniająca jej pierwszych właścicieli i ich poświęcenie podczas okupacji niemieckiej

Na fasadach willi Zaleskich sporo jest ozdobnych rzeźb, tutaj na frontowej ścianie budynku

... a tutaj na elewacji od strony Schodów Zamkowych

Kamienica pod adresem Rynek 14, w której mieści się BWA, na jej północnej elewacji znajduje się stała ekspozycja fotografii z historii wojskowości Sanoka

I jeszcze tablica upamiętniająca Ksawerego Krasickiego

Cerkiew pw. Świętej Trójcy w Sanoku

Zwiedzając centrum Sanoka, warto zahaczyć o Cerkiew katedralną Świętej Trójcy. Patrząc geograficznie, znajduje się ona na północny – zachód na Zamku, a patrząc topograficznie, usytuowana jest na lewo od Zamku (stojąc, oczywiście, twarzą do wejścia do Zamku), a mówiąc dokładniej, na lewo od parkingu, przed Zamkiem.

Co takiego ciekawego jest w tym obiekcie?

Otóż, świątynia ta zbudowana została w latach 1784 – 1789 w stylu klasycystycznym, w miejscu poprzedniej, drewnianej cerkwi pw. Zesłania Ducha Świętego. Nietypowe w tym obiekcie jest to, że oprócz ołtarza głównego i ikonostasu, cerkiew posiada dwa boczne ołtarze ofiarne. Obydwa, całkiem pojedyncze, symbolizują te cerkwie, które znajdowały się dawniej na terenie Sanoka. Pierwszy ołtarz znajdujący się po prawej stronie jest symbolem cerkwi, która stała na placu zamkowym, drugi ołtarz poświęcony jest ikonie Matki Boskiej, którą przeniesiono z cerkwi Narodzenia Matki Bożej zburzonej w 1790.

Wewnątrz zachował się ikonostas z pierwszej połowy XIX wieku (z najbardziej znaną i cenioną ikoną „Rozpiatoho Chrysta”) oraz barokowe ołtarze boczne z pierwszej połowy XVII wieku. W lewym ołtarzu bocznym ikona Przenajświętszej Bogurodzicy z drugiej połowy XVII wieku. Ikona ta nazywana Ikoną Matki Bożej Sanockiej, czczona jest jako cudami słynąca i jako taka wpisana została w rejestr cudownych ikon przez Cerkiew prawosławną 7 września 1997 roku.

Na południowej ścianie baldachim i drewniane zdobienia, prawdopodobnie pozostałość po dawnym tronie biskupim.

Godnym uwagi jest także fakt, że w cerkwi do 1947 roku znajdowały się relikwie Krzyża Świętego.

Obecnie świątynia pełni funkcję Prawosławnego Soboru Archikatedralnego Diecezji Przemysko – Nowosądeckiej.

Obok cerkwi znajduje się murowana dzwonnica o dwóch kondygnacjach, zbudowana w 1827 roku.

Myślę, że warto również wspomnieć o tym, że Sanok to miasto ekumeniczne, w którym na co dzień mieszkają, pracują i spotykają się ludzie różnych religii i wyznań. A piszę o tym, dlatego, że niemal naprzeciwko Cerkwi znajduje się Zbór Ewangelicznej Wspólnoty Zielonoświątkowej.

Cerkiew od strony zachodniej (wejścia)

Cerkiew, po prawej dzwonnica

Wejście do cerkwi i dzwonnica

Dzwonnica i część cerkwi od strony parkingu

A to powód do tego, że Sanok warto zwiedzić spacerując

Wśród drzew można wypatrzyć cerkiew z boku (od północy)

lub od tyłu (od wschodu)

Budynek Zboru Ewangelicznej Wspólnoty Zielonoświątkowej "z góry"

i od frontu

Zamek Królewski w Sanoku

Gdyby zapytać przypadkowego przechodnia w mieście „Co jest największą atrakcją turystyczną Sanoka?”, bez wątpienia jedną z najczęściej pojawiających się odpowiedzi, obok Skansenu, byłby Zamek Królewski w Sanoku. Budynek ten znajduje się w centrum miasta, przy ulicy Zamkowej, na północ od sanockiego rynku, na całkiem sporej skarpie, u podnóża której wije się rzeka San.

Dla zachęcenia do odwiedzenia zamku poniżej zamieszczam krótki opis z przewodnika „Na bieszczadzkich obwodnicach. Część 4. Wokół Gór Słonnych”, autorstwa Stanisława Orłowskiego (Wydawnictwo Edytorial, Rzeszów 2014)

„Pierwotnie gotycki zamek, postawiony w miejscu dawnego, ruskiego grodu, przebudowany w latach 1532 – 48 na styl renesansowy. Wówczas w skład zamku wchodziły: gmach główny, dwie bramy, zbrojownia, most zwodzony, baszta, spichlerz i zabudowania gospodarcze. Zamek oddzielony był od miasta suchą fosą, w większości zachowaną do dzisiaj (fosa znajdowała się od strony zachodniej zamku).

Północne skrzydło zamku obsunęło się częściowo do płynącego wówczas pod zamkiem Sanu, pozostałą część rozebrali Austriacy po zajęciu miasta. Rozbiórki południowego skrzydła budynku, na początku XX wieku, dokonali również Austriacy.

Obecnie w murach zamku mieści się Muzeum Historyczne założone w 1934 r. Prezentuje najcenniejszą w kraju kolekcję ikon oraz największy zbiór prac Zdzisława Beksińskiego. Muzeum posiada również cenne zbiory: sztuki sakralnej Kościoła rzymskokatolickiego, ceramiki pokuckiej, sztuki współczesnej, militariów, sarmackiej sztuki portretowej i inne”.

Tym z Was, bardziej zainteresowanych, polecam oficjalną stronę internetową Muzeum Historycznego w Sanoku. Znajdziecie tam między innymi ciekawy opis historyczny, informacje o zbiorach muzealnych, a także będziecie mogli wybrać się na wirtualny spacer po Muzeum.

Brama wejściowa na teren Zamku

Widok na Zamek i dziedziniec od strony południowo - zachodniej (od wejścia)

Zamek widziany z południa

"Nowa" południowa część Zamku

Główny gmach Zamku

Zamek widziany od strony północno - zachodniej

Zamek i dziedziniec z północy

Zamek widziany "z dołu" od strony osiedla Błonie

 

A tu od strony ulicy Królowej Bony

Widok "z dołu" robi wrażenie

A tutaj nieco w oddali, widok spod Areny Sanok. Po lewej stronie widoczna jest Willa Zaleskich, o której nieco więcej napiszę, przy okazji spaceru po Placu św. Jana

Dziedziniec

Taras widokowy

Replika armaty ufundowana przez lokalnych przedsiębiorców

Dziedziniec, po prawej brama wejściowa

Budynek administracyjny przy Zamku

Rzeźba ustawiona obok południowej ściany Zamku

Rzeźba ustawiona przed wejściem do Zamku, po lewej stronie

Kamień z tablicą z epitafium o treści "Naprzeciw znajdowała się synagoga zbezczeszczona i spalona przez niemieckich okupantów. Pamięci ponad 10 000 Żydów z Sanoka i okolic zamordowanych w latach II Wojny Światowej przez niemieckich ludobójców"

Tablica informacyjna znajdująca się przed wejściem do Zamku, po prawej stronie

Widok z dziedzińca zamkowego na osiedle Błonie, halę widowiskowo - sportową Arenę Sanok oraz wschodnią część Gór Słonnych

Widok z tarasu widokowego, na wprost sanocki Skansen (na żywo lepiej widoczny niż na zdjęciu), w tle góra Krzyż

Widok z tarasu na pasma Gór Słonnych, w tym na Orle Skały

Rynek w Sanoku

Jako, że jestem rodowitą sanoczanką, grzechem byłoby z mojej strony rozpoczynanie podróży z innego miejsca niż piękne Królewskie Wolne Miasto Sanok.

Sanok, przez wielu nazywany Bramą Bieszczad, jest jednym z najstarszych w tej części Polski (prawa miejskie uzyskał w 1339 roku, jedynie 82 lata później niż Kraków). Nie będę tu opisywać historii miasta, bo mogłaby mi wyjść z tego całkiem spora książka. Bardziej zainteresowanych odsyłam do biblioteki :-)

W samym sercu miasta znajduje się Rynek w Sanoku. Tak właściwie główny i jedyny w mieście ;-) Plac w kształcie kwadratu, pierwotnie został wytyczony w II połowie XIV wieku podczas lokacji miasta, następnie zmodernizowany przez władze austriackie po przebudowie miasta w 1786 roku. Obecnie każdy z boków Rynku liczy po 100 m, a jego plan zabudowy zgodny jest ze średniowieczną tradycją wynikającą z prawa magdeburskiego.

Przy rynku znajdują się liczne zabytkowe obiekty. I tak:

- przy wschodniej pierzei znajduje się eklektyczny ratusz miejski, który powstał na przełomie XIX i XX wieku

- po jego przeciwnej stronie, przy zachodniej pierzei w dawnym gmachu rady powiatowej pochodzącym z 1870 roku mieści się obecnie Urząd Miasta oraz dobudowana do niego w późniejszym okresie siedziba Starostwa Powiatowego,

- z kolei przy północnej pierzei znajduje się budynek Archiwum Państwowego, w którym do 1939 roku mieściła się synagoga Klaus Sadogóra

- a także, w południowo – wschodnim narożu usytuowany jest kościół i klasztor oo. Franciszkanów (w obecnym kształcie istnieje od 1886 roku).

Ponadto, na rynku przed kamienicą przy ul. Rynek 14 znajdują się dwie ławeczki z tabliczkami upamiętniającymi literatów pochodzących z Sanoka, tj. Kalmana Segala oraz Mariana Pankowskiego. W Ich pobliżu (przy północno – wschodnim narożu rynku) znajduje się pomnik upamiętniający jednego z największych artystów sanockich, malarza Zdzisława Beksińskiego (autorem pomnika jest nieco „mniejszy” sanocki artysta – rzeźbiarz Adam Przybysz).

Po obejrzeniu wszystkich atrakcji sanockiego rynku, odpocząć można w jednej z pobliskich restauracji czy kawiarni, napić się pysznej kawy oraz posmakować regionalnych potraw.

Widok na rynek od strony północno - wschodniej (z Placu św. Jana)

Pomnik Zdzisława Beksińskiego

Kościół oo. Franciszkanów

Po lewej Urząd Miasta, po prawej Mała Synagoga

Kościół oo. Franciszkanów

Ratusz Miejski, w tle Muzeum Historyczne

Jedna z wież ratusza

Herb Sanoka nad fasadzie ratusza

Ratusz i Kościół oo. Franciszkanów

Urząd Miasta, w tle Kościół Parafialny